Evropske šume od 2018. godine gube znatno više nadzemne biomase nego prethodnih decenija. Godišnji gubici od te godine dostigli su najviše vrednosti u poslednje četiri decenije. Posebno su pogođene šume centralne Evrope, gde i relativno mali porast površina zahvaćenih prirodnim poremećajima može dovesti do velikih gubitaka biomase.
Gubici nadzemne biomase u evropskim šumama imaju dva glavna uzroka. Seču koja je odgovorna za 82 odsto ukupnog gubitka, dok je preostalih 18 odsto posledica prirodnih poremećaja visokog intenziteta, poput najezda insekata, oluja i šumskih požara.
Ovo su podaci koje donosi najnovija studija pod nazivom Ubrzavanje gubitka biomase usled poremećaja u evropskim šumama, objavljena u časopisu Nature Geoscience.
Istraživači su analizirali 216 miliona hektara šuma pomoću satelitskih podataka za period od 1985. do 2023. godine. Ukupan bruto gubitak nadzemne biomase u tom periodu procenjen je na oko 6,5 milijardi tona.
Nadzemna biomasa obuhvata živu biljnu masu iznad tla, odnosno pre svega debla, grane, koru, lišće i iglice, dok korenje i mrtvo drvo nisu obuhvaćeni ovom procenom.
Klimatske promene pojačavaju prirodne poremećaje
Posebno zabrinjavajuć podatak je da se od 2018. godine gubici ubrzavaju.
Naime, studija pokazuje da je Evropa od 2018. u proseku gubila 46 odsto više biomase godišnje po hektaru šumske površine nego u periodu od 1985. do 2017. godine.
Posebno velika žarišta gubitaka zabeležena su u Češkoj, Nemačkoj, Poljskoj i Slovačkoj. Istovremeno, šume u ovim zemljama imaju među najvećim zalihama biomase u Evropi.
Promene od 2018. godine teško je objasniti bez klimatskih promena
Ovo povećanje gubitka biomase poklopilo se sa značajnim porastom broja slučajeva najezde potkornjaka, povezanim sa sve težim sušama.
Potkornjaci su grupa sitnih insekata koji najveći deo životnog ciklusa provode ispod kore stabala, gde prave hodnike i hrane se unutrašnjim slojevima kore. Pri masovnim napadima, naročito na stabla oslabljena sušom, mogu dovesti do njihovog odumiranja.
Istraživači naglo ubrzanje gubitaka od 2018. godine pre svega povezuju sa događajima povezanim sa klimatskim promenama.
„Promene od 2018. godine teško je objasniti bez klimatskih promena. Kako suše postaju češće i ozbiljnije, drveće slabi, a potkornjacima pogoduju sve povoljniji uslovi“, rekla je Katja Kovalski, glavna autorka studije.
Gubitak biomase slabi ponor ugljenika
Evropske šume predstavljaju najvažniji kopneni ponor ugljenika u Evropskoj uniji.
To znači da uklanjaju ugljen-dioksid iz atmosfere i skladište ugljenik u drveću, tlu i drugim delovima šumskog ekosistema. Međutim, zbog seče, ali i sve intenzivnijih prirodnih poremećaja, njihova uloga u ovom procesu slabi.
Prema podacima Zajedničkog istraživačkog centra Evropske komisije (JRC), prosečni šumski ponor u EU smanjen je sa 456,9 miliona tona CO2 ekvivalenta godišnje u periodu od 2010. do 2014. na 332,6 miliona tona od 2020. do 2022. godine, odnosno oko 27 odsto.
Iako sečа čini 82 odsto bruto gubitka nadzemne biomase utvrđenog u novoj studiji, to ne znači da ista količina ugljenika odmah završava u atmosferi.
Deo ugljenika iz posečenih stabala ostaje uskladišten u proizvodima od drveta, poput građevinskog materijala i nameštaja. Sa druge strane, prirodni poremećaji mogu dovesti do oslobađanja ugljenika kroz sagorevanje i kasnije raspadanje biomase.
