Nakon požara koji je ovog leta zahvatio više od 12.000 hektara Deliblatske peščare, grupa naučnika i stručnjaka izradila je platformu za obnovu ovog zaštićenog područja. Oni predlažu izradu sveobuhvatnog programa revitalizacije, obnovu prirodnih ekosistema bez sadnje neadekvatnih i invazivnih vrsta, kao i uspostavljanje sistema za rano otkrivanje i sprečavanje širenja požara.
U požarima koji su ovog leta zahvatili Deliblatsku peščaru izgorelo je više od 12.000 hektara, pokazala je satelitska analiza koju je sprovelo Javno preduzeće Vojvodinašume.
Uz podršku fakulteta univerziteta u Beogradu, Novom Sadu, Nišu i Kragujevcu, Prirodnjačkog muzeja, Srpske akademije nauka i umetnosti, Matice srpske i stručnih društava, grupa naučnika i stručnjaka izradila je platformu za obnovu Specijalnog rezervata prirode Deliblatska peščara, saopštio je Biološki fakultet Univerziteta u Beogradu.
Glavni cilj platforme je obnova i dugoročno očuvanje različitih ekosistema koji čine Deliblatsku peščaru, kao i izrada sveobuhvatnog programa revitalizacije ovog zaštićenog područja.
Pored sprovođenja obnove, potrebno je izgraditi sistem ranog otkrivanja požara
Platformom se predlažu naučno zasnovana obnova bez sadnje neadekvatnih, alohtonih i invazivnih vrsta, dugoročno praćenje stanja staništa, zaštićenih i invazivnih vrsta, kao i podzemnih voda, procena kumulativnih pritisaka na ovo područje i otvorena javna rasprava.
Pored sprovođenja obnove, potrebno je izgraditi sistem ranog otkrivanja požara, automatskog uzbunjivanja i koordinisanog sprečavanja njihovog širenja u ranim fazama, navodi se u platformi.
Deliblatska peščara, poznata i kao Evropska Sahara, jedna je od najvećih evropskih peščara i dom za više od 2.500 vrsta biljaka i životinja, od kojih je zakonom zaštićeno više od 400. Na ovom području prisutno je i više od 240 međunarodno značajnih vrsta.
Osim što je na nacionalnom nivou zaštićena kao specijalni rezervat prirode, Deliblatska peščara je deo preliminarne Emerald mreže.
Pored peščarskih, ovo područje obuhvata i stepske, žbunaste, šumske i močvarne ekosisteme, koje karakterišu specifične vrste biljaka, životinja i gljiva.
Program revitalizacije Deliblatske peščare
U platformi se ističe da program revitalizacije Deliblatske peščare mora biti zasnovan na osnovnim ekološkim principima, principima zaštite prirode i međunarodno prihvaćenoj praksi.
Između ostalog, to podrazumeva napuštanje prakse formiranja šumskih sastojina sadnjom neadekvatnih vrsta, poput borova, i alohtonih i invazivnih vrsta, poput bagrema.
U obnovi bi trebalo koristiti isključivo domaće lišćarske vrste, poput hrasta medunca, srebrne lipe, hrasta lužnjaka, i drugih koje su pre intenzivnog čovekovog uticaja na peščaru formirale prirodne šume. Pri izboru vrsta potrebno je uzeti u obzir i očekivane klimatske promene u narednim decenijama, ističe se u platformi.
Program mora da preispita dosadašnje prakse upravljanja i gazdovanja ovim područjem
Dodaje se da program mora da obuhvati procenu ekoloških posledica požara, kao i temeljno preispitivanje dosadašnjih koncepata i prakse upravljanja i gazdovanja ovim područjem, posebno u pogledu povezivanja bezbednosnih i ekosistemskih principa, uz uvažavanje ekonomske održivosti šumarskog gazdovanja.
Pored saniranja posledica požara, program treba da uzme u obzir sve druge kumulativne pritiske na Deliblatsku peščaru, uključujući postojeće i planirane vetroparkove, kao i druge privredne i infrastrukturne projekte u neposrednom okruženju.
Planovi, programi i aktivnosti na području Deliblatske peščare moraju biti usklađeni sa Zakonom o zaštiti prirode, a ne sa Zakonom o šumama
Autori platforme naglašavaju da Deliblatska peščara nije šumsko područje kojim se gazduje radi proizvodnje i korišćenja drvne mase, već zaštićeno područje kojim se upravlja radi očuvanja biodiverziteta i drugih prirodnih vrednosti. Zbog toga smatraju da svi planovi, programi i aktivnosti na ovom području prvenstveno moraju biti usklađeni sa Zakonom o zaštiti prirode, a ne sa Zakonom o šumama.
Naime, prema Zakonu o šumama, sanacioni plan se donosi najkasnije tri meseca nakon prestanka dejstva prirodne nepogode. U platformi se ukazuje i na to da je izrada ovog plana ograničena na licencirane inženjere šumarstva. Autori platforme ističu da sanacija opožarenih šumskih površina mora biti deo šireg programa revitalizacije celog područja, zasnovanog na ciljevima zaštite prirode, u čijoj izradi treba da učestvuje nezavisan multidisciplinarni tim naučnika i stručnjaka iz različitih relevantnih oblasti.
Program revitalizacije, kako se naglašava, mora biti predmet otvorene i transparentne javne rasprave, uz aktivno učešće naučne i stručne zajednice, nadležnih državnih institucija, zainteresovanih građana i organizacija civilnog društva.
