U fokusu

Niskokarbonski razvoj u Bosni i Hercegovini – prilika za razvoj privrede

Foto: REIC

Objavljeno

10.10.2018.

Komentari

0

Podeli

Objavljeno

10.10.2018.

Komentari

0

Podeli

Autor: Nejra Spahić, dipl.ing.maš., stručni saradnik na projektima u oblasti energije, Regionalni centar za obrazovanje i informisanje iz održivog razvoja za jugoistočnu Evropu (REIC)

Nakon nastanka promjena u energetici poput uvođenja liberalizacije tržišta devedesetih godina prošlog vijeka, i postavljanja ambicioznih ciljeva Evropske komisije za smanjenje emisije stakleničkih gasova (GHG) u Evropskoj Uniji početkom tekuće decenije, dekarbonizacija energetike izdvojila se kao imperativ zbog sve intenzivnijih klimatskih promjena.

U sektoru proizvodnje električne energije to znači smanjenje karbonske intenzivnosti tj. emisije CO2 po jedinici proizvedene električne energije, što zahtjeva promjenu ekonomskog sistema iz korijena. Jedini praktičan način smanjenja antropogenih emisija ugljen dioksida iz termoenergetskih postrojenja jeste zamjena fosilnih goriva obnovljivim izvorima energije (OIE).

Niskokarbonski razvoj – prilika za generisanje novih radnih mjesta u BiH

Prema Trećem nacionalnom izvještaju o klimatskim promjenama Bosne i Hercegovine (BiH), najznačajniji izvor stakleničkih gasova je energetski sektor koji u periodu obuhvaćenom izveštajem (od 2002. do 2013.) pridonosi oko 53% cjelokupnim emisijama.

Prosječan udio emisije stakleničkih gasova u BiH po sektorima za period 2002–2013. godine (Treći nacionalni izvještaj o klimatskim promjenama u BiH)

Emisija stakleničkih gasova po stanovniku u 2013. godini bila je relativno niska (oko 6,9 tona eq CO2), a istovrijemeno emisija po jedinici bruto nacionalnog dohotka visoka, što upućuje na zaključak da se energija (koja dominatno dolazi iz termoelektrana na ugalj) neefikasno koristi u stvaranju dodatne vrijednosti. Dakle, paralelno sa smanjenjem udjela energije iz fosilnih goriva, neophodno je raditi na energijskoj efikasnosti, posebno u industriji.

Politika EU u oblasti energetike imat će u narednim godinama sve više uticaja na energetiku BiH, a posebno na sektor električne energije, što istovremeno predstavlja opasnost i priliku ne samo za elektroprivredne kompanije, već za cjelokupnu privredu. Dekarbonizacija sa sobom donosi i decentralizaciju energetskog sistema, odnosno pojavu većeg broja proizvodnih postrojenja relativno malih snaga. U takva postrojenja lakše mogu da ulažu BH građani jer su manje finansijski intezivna. Dodatno, BH kompanije mogu imati značajno učešće u proizvodnji opreme, izgradnji, radu i održavanju, za razliku od velikih postrojenja gdje se objektivno ne može očekivati značajnije učešće domaćih kompanija.

U kontekstu niskokarbonskog razvoja, posebno treba istaknuti biomasu koja uz održive lance snabdjevanja može da kreira održiva lokalna radna mjesta. BiH već bilježi značajne rezultate u oblasti proizvodnje i korištenja peleta. Pet domaćih kompanija proizvodi sofisticirane kotlove na pelet. Prema statističkom izvještaju Evropske asocijacije za biomasu (AEBIOM) u 2015. godini ukupna proizvodnja peleta u EU 28 iznosila je 14,1 milion tona. Prema pomenutom izvještaju, BiH spada u red država koje proizvode oko 300.000 tona godišnje peleta, slično kao i Hrvatska i Srbija, dok Crna Gora  proizvodi oko 100.000 tona peletagodišnje. To znači da BiH sa zajedno sa susjednim državama proizvodi oko milion tona godišnje – oko 5% potrošnje peleta u EU 28 (EU 28 troši oko 20,3 miliona tona peleta godišnje), pa uz uređenje tržišta kotlova i peleta, ovaj sektor ima potencijal za daljnji rast.

Ipak, najintenzivnija dekarbonizacija posljednjih godina dešava se u sektoru daljinskih grijanja, sa prisutnim trendom prelaska sa fosilnih goriva na lokalnu biomasu (drvnu sječku), gde se javljaju i novi modeli poslovanja -privatne toplane, javno-privatno partnerstvo.

Od ostalih OIE, potencijali solarne energije za pripremu tople potrošne vode značajni su za dekarbonizaciju, dok je za održivo iskorištavanje hidropotencijala i vjetropotencijala neophodno promjeniti pristup i dati aktivniju ulogu lokalnim zajednicama u budućim projektima.

Zaokret ka niskokarbonskom društvu u Bosni i Hercegovini

Kako bi se postigao niskokarbonski razvoj potrebno je u potpunosti promijeniti koncept energetskog sistema, što zahtijeva korjenit energetski zaokret (njem. ENERGIEWENDE), koji podrazumijeva 4 elementa tranzicije.

Elementi energetskog zaokreta ka niskokarbonskom društvu

Značajnu ulogu u zaokretu imaju lokalne zajednice, zbog čega nevladina organizacija Regionalni centar za obrazovanje i informisanje iz održivog razvoja za jugoistočnu Evropu (REIC) implementira projekat Niskoemisioni razvoj na lokalnom nivou (Low EMision DEvelopment at Local level – LEMDEL) u okviru kojeg su direktni korisnici projekta predstavnici:

  1. Lokalnih zajednica sa područja BiH,
  2. Malih i srednjih preduzeća,
  3. Nevladinih organizacija,
  4. Razvojnih agencija i
  5. Resornih ministarstava.

Projekat se sprovodi uz finansijsku podršku Fondacije Heinrich Böll, na području BiH, a primarni ciljevi su podizanje svijesti i širenje znanja o glavnim aspektima i važnosti niskokarbonskog razvoja. U okviru projekta LEMDEL održani su seminari u Banja Luci, Bijeljini i Mostaru pod nazivom „Niskoemisioni razvoj na lokalnom niovu“.

U završnici projekta održaće se radionica za predstavnike lokalnih zajednica sa područja čitave BiH, čiji će glavni rezultat biti Mapa puta niskoemisionog razvoja na lokalnom nivou u BiH, koja će predstavljati viđenje predstavnika lokalnih zajednica, o tome koje mjere treba poduzimati s ciljem ostvarenja niskoemisiong razvoja lokalnih zajednica u BiH. Mapa puta će se uputiti resornim ministarstvima i drugim donosiocima odluka u oblasti energetike, kako bi bila uzeta u obzir prilikom izrade novih strateških dokumenata u ovoj oblasti.

Komentara: (0)

Budite prvi i ostavite komentar na ovaj članak.

Unesite vaš komentar

Molimo sačekajte... Molimo vas popunite obavezna polja Dogodila se greška, osvežite stranu pa probajte ponovo. Vaš komentar je uspešno poslat na moderaciju.

Slični članci

timmermans-cene-energije-tranzicija

Timmermans: skok cena energije treba da vodi ubrzavanju energetske tranzicije, a ne usporavanju

17 September 2021 - Samo oko jedne petine porasta cene energije se može pripisati skoku cene emisione jedinice za CO2, dok je ostatak jednostavno posledica nestašice na tržištu, kaže potpredsednik Evropske komisije zadužen za klimatsku akciju.

U Nevesinju se planira treca solarna elektrana u Hercegovini

U Nevesinju se planira treća solarna elektrana u Hercegovini

17 September 2021 - Firma iz Banjaluke traži od Vlade Republike Srpske koncesiju za izgradnju i korišćenje elektrane Nevesinje.

eps e3 international energetski usevi vrba kolubara

EPS planira da sagoreva biomasu i ugalj u termoelektranama

17 September 2021 - Elektroprivreda Srbije pokrenula je sa američkom kompanijom E3 International pilot projekat za korišćenje biomase iz energetskih zasada.

wpd eft severna makedonija virovi erdzelija

Projekti kompanija EFT i wpd proglašeni strateškim u Severnoj Makedoniji

16 September 2021 - Vetropark Virovi i solarna elektrana Erdželija kvalifikovale su se za dobijanje statusa u skladu sa zakonom o strateškim investicijama.