Crna Gora uvodi zgrade sa nultim emisijama, obavezno smanjenje potrošnje energije u javnom sektoru

Crna Gora planira da do kraja 2027. godine usvoji regulatorni okvir za sektor energetske efikasnosti kojim će zabraniti kotlove na fosilna goriva, uvesti obavezno smanjenje potrošnje energije i gradnju zgrada sa nultim emisijama u javnom sektoru, kao i uslovnu obavezu instalacije solarnih panela i infrastrukture za održivu mobilnost u zgradama.

Novi regulatorni okvir predviđen je Mapom puta za transpoziciju Direktive o energetskim svojstvima zgrada (Direktiva (EU) 2024/1275 – EPBD) i Direktive o energetskoj efikasnosti ( (Direktive (EU) 2023/1791 – EED) u Crnoj Gori i za usvajanje Nacionalnog plana rekonstrukcije zgrada. Dokument je usvojila Vlada Crne Gore.

Usvajanje Mape puta je uslov Evropske komisije za zatvaranje pregovora u okviru pregovaračkog Poglavlja 15 – Energetika, navodi se u Mapi.

Dokument je, kako se navodi, izrađen na pretpostavci da će Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o efikasnom korišćenju energije biti usvojen najkasnije do 31. marta 2027. godine, dok će podzakonski akti i Nacionalni plan rekonstrukcije zgrada biti usvojeni do kraja 2027. godine.

Dokument predviđa postepeno uvođenje standarda zgrada sa nultom emisijom, uspostavljanje minimalnih standarda energetske efikasnosti, kao i mjere za smanjenje energetskog siromaštva i dekarbonizaciju sektora zgrada.

Sprovođenje Nacionalnog plana rekonstrukcije prati Evropska komisija

Direktiva o energetskim svojstvima zgrada uvodi značajnu izmenu pristupa, zamenjujući dosadašnju strategiju konkretnim planskim dokumentom – Nacionalnim planom rekonstrukcije zgrada.

Za razliku od prethodnog strateškog pristupa, Nacionalni plan rekonstrukcije zgrada utvrđuje precizno definisane, obavezujuće nacionalne ciljeve za 2030, 2040. i 2050. godinu, uključujući:
• kvantifikovane godišnje stope obnove;

• smanjenje emisija gasova sa efektom staklene bašte;
• smanjenje energetskog siromaštva;

Pre usvajanja, Nacionalni plan dostavlja se Evropskoj komisiji na mišljenje. Sprovođenje Plana prati Evropska komisija, kojoj se dostavljaju godišnji izveštaji.

Zgrade sa nultom emisijom = zabrana kotlova na fosilna goriva

Sve nove zgrade u vlasništvu države, opština, državnih i opštinskih organa, kao i javnih preduzeća, moraju biti projektovane i izgrađene kao zgrade sa nultom emisijom od 1. januara 2028. godine, piše u okvirnom nacrtu izmena Zakona o efikasnom korišćenju energije, koji je deo Mape.

Sve ostale nove zgrade moraju biti zgrade sa nultom emisijom od 1. januara 2030. godine.

Ugradnja sistema grejanja na fosilna goriva u novim zgradama zabranjena je od 1. januara 2030, navodi se u nacrtu.

Zgrade sa nultim emisijama moraju imati vrlo visoke energetske performanse, nultu operativnu emisiju CO₂ iz fosilnih goriva (uključujući emisije povezane sa ugrađenim materijalima), koristiti energiju iz obnovljivih izvora i ne smeju da koriste fosilna goriva na lokaciji.

Nacionalni plan rekonstrukcije zgrada treba da predvidi potpunu dekarbonizaciju sistema grejanja i hlađenja u postojećim zgradama do 2040. godine.

Obavezno godišnje smanjenje potrošnje od najmanje 1,9 odsto

Okvirni nacrt predviđa i da su organi državne uprave, javne institucije, jedinice lokalne samouprave i druga javna tela koja se finansiraju pretežno iz javnih sredstava dužni da svake godine smanjuju ukupnu finalnu potrošnju energije za najmanje 1,9 odsto u odnosu na potrošnju iz referentne godine.

Vlada donosi Program energetske efikasnosti javnog sektora kojim se utvrđuju mere za smanjenje potrošnje energije, plan rekonstrukcije javnih zgrada i način finansiranja tih mera.

Država, prema nacrtu, obezbeđuje da se svake godine obnovi najmanje tri odsto ukupne korisne površine grieanih i/ili hlađenih zgrada u vlasništvu subjekata javnog sektora.

Solarni paneli i električna vozila samo “ako je izvodljivo”

Nove zgrade i zgrade koje prolaze kroz veliku rekonstrukciju moraju biti projektovane tako da omoguće instalaciju solarnih sistema na krovovima ili drugim odgovarajućim površinama zgrade.

Okvirni nacrt definiše i rokove za ugradnju solarnih panela, ali uz ogradu “kada je to tehnički, funkcionalno i ekonomski izvodljivo”. Rokovi se razlikuju u zavisnosti od vrste zgrada i kreću od 1. jula 2028. do 31. decembra 2030.

I obaveze u vezi sa infrastrukturom za elektromobilnost primjenjuju se “kada njihova primjena bude tehnički i ekonomski izvodljiva”.
Nove zgrade i zgrade koje prolaze kroz veliku rekonstrukciju, a imaju više od pet parking mesta, moraju biti opremljene infrastrukturom za elektromobilnost.

Kod ovih zgrada mora se obezbediti najmanje jedno mesto opremljeno punjačem za električna vozila, kao i predinstalacija infrastrukture za punjače za električna vozila na najmanje 50 odsto parking mesta.

Kod novih i rekonstruisanih stambenih zgrada sa više od tri parking mesta mora se obezbediti predinstalacija za punjače za električna vozila na svim parking mestima.

Postojeće nestambene zgrade sa više od 20 parking mesta moraju imati instaliran najmanje jedan punjac za električna vozila, navodi se u Mapi puta.