Nevadu bi od žeđi spasao dotok iz Pacifika za desalinizaciju

Nivoi vode u reci Kolorado približavaju se istorijskim minimumima, a južna Nevada, u kojoj živi tri četvrtine stanovništva te američke države Nevade, oslanja se isključivo na ovu reku u snabdevanju vodom. Vlasti razmatra desalinizaciju kao sveobuhvatno rešenje u suočavanju sa dugotrajnom nestašicom vode. Za to bi bio neophodan stalan dotok vode iz Tihog okeana. Zvanični planovi, međutim, pokazuju da se ova opcija uzima u obzir isključivo u teorijskom okviru, dok je fokus i dalje na smanjenju potrošnje i ponovnoj upotrebu vode.

Reka Kolorado ključna je za snabdevanje vodom sedam američkih saveznih država: Arizone, Kalifornije, Nevade, Kolorada, Jute, Novog Meksika i Vajominga. Pored toga, njenu vodu koristi i oko 30 indijanskih plemena, kao i dve savezne države u Meksiku.

Na reci Kolorado nalaze se dve najveće veštačke akumulacije u Sjedinjenim Američkim Državama. Jezero Mid formirano je izgradnjom brane Huver i predstavlja glavni izvor vode za Nevadu, Arizonu i južnu Kaliforniju, odnosno države donjeg sliva. Jezero Pauel nastalo je izgradnjom brane Glen kanjon i služi za države gornjeg sliva.

Raspodela vode uređena je Sporazumom o reci Kolorado (Colorado River Compact), kojeg su savezne države potpisale još 1922. godine. Međutim, akt je zasnovan na tadašnjim procenama protoka, koje se danas smatraju pogrešnim. U kombinaciji sa višedecenijskom prekomernom potrošnjom i uticajem klimatskih promena, to je dovelo do ozbiljnog nedostatka vode.

Nivoi vode u akumulacijama Mid i Pauel pali su na istorijski niske razine

Kolorado danas nema dovoljno vode da ispuni obaveze iz sporazuma iz 1922. godine. Nivoi vode u rezervoarima Mid i Pauel pali su na istorijski niske razine, zbog čega se od 2022. godine svake godine vanredno smanjuju isporuke.

U svom dugoročnom planu upravljanja vodnim resursima, Južna Nevada navodi desalinizaciju kao jednu od mogućih budućih opcija, ali naglašava da to trenutno nije deo sistema snabdevanja. Desalinizacija se razmatra isključivo u okviru studija izvodljivosti i regionalne saradnje, dok prioritet ostaju štednja vode, reciklaža i fleksibilno upravljanje postojećim resursima iz reke Kolorado.

Veći deo Nevade nalazi se u pustinjskom području, gde retke padavine brzo isparavaju ili se gube u tlu. Ova država tako praktično nema stalne reke i jezera, izuzev Kolorada. Od njega zavisi snabdevanje vodom na jugu. Razvoj gradova, rast broja stanovnika i intenzivan turizam povećavaju potrebe za vodom koju prirodni sistemi Nevade ne mogu da obezbede, zbog čega ideja o pumpanju milijardi litara morske vode u pustinju deluje kao potencijalno rešenje.

Dovođenje vode u pustinju

Da bi se morska voda mogla koristiti, neophodna je njena desalinizacija, najčešće primenom procesa reverzne osmoze. Reč je o postupku u kojem se voda pod visokim pritiskom propušta kroz polupropusne membrane koje zadržavaju so i druge rastvorene materije, dok propuštaju molekule vode. Nusproizvod ovog procesa je visoko koncentrovana slana otpadna voda, poznata kao brina.

Nepravilno upravljanje brinom može ozbiljno da ugrozi obalne ekosisteme. Zbog visokih troškova, velike potrošnje energije i ekoloških rizika, desalinizacija se dugo smatrala nepovoljnim rešenjem. Ipak, razvoj efikasnijih tehnologija i sve izraženiji nedostatak vode učinili su ovu ideju ponovo aktuelnom. Uprkos tome, dovođenje okeanske vode u Nevadu i dalje je daleko od realizacije i za sada ostaje samo teorijska opcija, opterećena ogromnim infrastrukturnim zahtevima i značajnim ekološkim rizicima.

Saltonsko more – sprovođenje vode u pustinju nosi ozbiljne posledice

Istorija pokazuje da donošenje vode u pustinju nosi ozbiljne posledice. Saltonsko more u južnoj Kaliforniji nastalo je početkom 20. veka kao rezultat inženjerske greške. Tokom perioda od 1905. do 1907. godine, prilikom pokušaja preusmeravanja vode reke Kolorado za potrebe navodnjavanja, obilne padavine izazvale su poplave koje su probile kanal. Reka je više od godinu dana nekontrolisano tekla u pustinju, popunivši veliku depresiju, najnižu tačku Kalifornije, koja se nalazi oko 69 metara ispod nivoa mora.

Zbog nepostojanja prirodnog izlaza, voda iz Saltonskog mora mogla je da se gubi isključivo isparavanjem. Kako je dotok vode iz Kolorada vremenom opadao usled sve intenzivnijeg korišćenja reke, salinitet je rastao, a so i zagađujuće materije su se akumulirali. Danas se Saltonsko more smatra jednom od najvećih ekoloških katastrofa u SAD, sa ozbiljnim posledicama po zdravlje ljudi i biodiverzitet.

Na drugom kraju sveta, Iran se suočava sa nedostatkom vode. Teheran, grad sa oko 15 miliona stanovnika, prolazi kroz jednu od najtežih nestašica u modernoj istoriji. Situacija je rezultat dugog sušnog perioda, smanjenih padavina i iscrpljenih rezervoara, a stručnjaci govore o mogućnosti da grad doživi dan kada će slavine potpuno presušiti.

Ponovna upotrebe otpadne vode

Iako se desalinizacija u južnoj Nevadi za sada razmatra samo kao krajnja i dugoročna opcija, pojedini regioni sveta već su prinuđeni da joj pribegnu. O tome svedoče primeri iz Jugoistočne Evrope, gde se zbog sve češćih suša i nestašica vode desalinizacija sve otvorenije razmatra kao strateško rešenje. Zemlje poput Bugarske, Grčke, Kipra i Turske već ulažu u pogone za desalinizaciju.

Za razliku od Jugoistočne Evrope, gde je more neposredno dostupno, u Nevadi bi desalinizacija podrazumevala transport vode na stotine kilometara preko pustinja i planina, zbog čega se ova opcija posmatra sa znatno više opreza. Zbog toga se vlasti fokusiraju na ponovnu upotrebu otpadnih voda. Sistem funkcioniše po principu zatvorene petlje: gotovo sva voda korišćena u zatvorenom prostoru na području Las Vegasa sakuplja se, prečišćava i vraća u jezero Mid.

Zauzvrat, državi je dozvoljeno da povuče dodatne količine pitke vode iz federalnog sistema, čime se produžava životni vek svake kapi. Zahvaljujući ovom pristupu, Las Vegas se danas svrstava među gradove koji najefikasnije koriste vodu u SAD.

Jedna od mera koju je Nevada uvela jeste i uklanjanje travnjaka, na čije je zalivanje odlazila značajna količina vode. Travnjaci se zamenjuju elementima prilagođenima lokalnoj klimi, poput kamenja, šljunka, kaktusa i biljaka otpornih na sušu. Suvim pejzažnim uređenjem (xeroscaping), kod kojeg nije potrebno navodnjavanje, i varijantom gotovo bez biljaka (zeroscaping) napušta se estetika stalnog zelenila, u korist pejzažne arhitekture usklađene s klimatskim uslovima.