{"id":45426,"date":"2022-01-21T21:35:33","date_gmt":"2022-01-21T20:35:33","guid":{"rendered":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/?p=45426"},"modified":"2022-01-23T12:46:23","modified_gmt":"2022-01-23T11:46:23","slug":"globalno-zagadjenje-hemikalijama-i-plastikom-izmaklo-kontroli-prekoracena-planetarna-granica","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/globalno-zagadjenje-hemikalijama-i-plastikom-izmaklo-kontroli-prekoracena-planetarna-granica\/","title":{"rendered":"Globalno zaga\u0111enje hemikalijama i plastikom izmaklo kontroli – prekora\u010dena planetarna granica"},"content":{"rendered":"

Prema zaklju\u010dku istra\u017eivanja o zaga\u0111enju sinteti\u010dkim hemikalijama, u koje spada i plastika, \u010dove\u010danstvo je prekora\u010dilo planetarnu granicu. Proizvodnja hemikalija se pove\u0107ala 50 puta od 1950, a predvi\u0111a se da \u0107e se ovim tempom utrostru\u010diti do 2050. godine.<\/h2>\n

„Zaklju\u010dujemo da \u010dove\u010danstvo trenutno deluje van planetarne granice“, isti\u010du nau\u010dnici koji su sproveli istra\u017eivanje o globalnom hemijskom zaga\u0111enju. Planetarna granica hemijskog zaga\u0111enja je peta koja je prekora\u010dena, u konceptu devet planetarnih granica koje se ne smeju prekora\u010diti, ukoliko \u017eelimo da o\u010duvamo planetu kakvu poznajemo.<\/p>\n

Tempo zaga\u0111enja prevazilazi globalne kapacitete za procenu i pra\u0107enje<\/p><\/blockquote>\n

U studiji koja je objavljena u nau\u010dnom \u010dasopisu<\/a> Environmental Science and Technology istaknuto je da je „bezbedni operativni prostor planetarne granice ‘novih entiteta’ prekora\u010den, jer se godi\u0161nja proizvodnja i osloba\u0111anje pove\u0107avaju tempom koji prevazilazi globalne kapacitete za procenu i pra\u0107enje“.<\/p>\n

Novi entiteti su u ovom slu\u010daju hemijska jedinjenja, u koja spada i plastika. Novi su u geolo\u0161kom smislu, ali bi mogli da imaju uticaj velikih razmera na ugro\u017eavanje ekosistema na planeti. To uklju\u010duje plastiku, pesticide, industrijske hemikalije, antibiotike i druge farmaceutske proizvode. To su sve potpuno novi entiteti koji su stvoreni ljudskim aktivnostima i imaju uglavnom nepoznate efekte na ekosisteme, obja\u0161njeno je u studiji.<\/p>\n

Hemikalije van kontrole<\/h3>\n

Studija upozorava da rastu\u0107a stopa proizvodnje i osloba\u0111anja velikih koli\u010dina novih hemikalija sa razli\u010ditim potencijalima rizika prevazilazi sposobnost dr\u017eava da sprovedu procene i nadzor koliko su bezbedne. Stoga, nau\u010dnici preporu\u010duju hitno smanjenje proizvodnje i upotrebe hemijskih jedinjenja. \u010cove\u010danstvo je izgubilo kontrolu nad produktima koje je samo stvorilo.<\/p>\n

Dogodilo se i prekora\u010denje kapaciteta i za procenu i pra\u0107enje<\/p><\/blockquote>\n

Samo proizvodnja plastike porasla je za 79 procenata izme\u0111u 2000. i 2015. godine. Ukupna masa plastike je skoro duplo ve\u0107a od ukupne masu svih sisara na planeti, izvestio je istra\u017eiva\u010dki tim. Pritom je svuda – od dna okeana do vrhova Himalaja, dok otprilike 80 odsto sve plastike ikada proizvedene ostaje u \u017eivotnoj sredini, isti\u010du nau\u010dnici koji su u\u010destvovali u istra\u017eivanju.<\/p>\n

Ukupna masa plastike dva puta prevazilazi ukupnu masu svih sisara na planeti<\/p><\/blockquote>\n

Od polovine dvadesetog veka, kada je sa tada\u0161njom Zelenom revolucijom u poljoprivredi zapo\u010dela intenzivna upotreba hemijskih preparata \u0161irom planete, pa sve do dana\u0161nje konzumerske svakodnevice umotane u foliju, zaga\u0111enja iz industrije, rudnika, nafte, do\u0161lo je do pedesetostrukog pove\u0107anja proizvodnje hemikalija, navode autori. U studiji se navodi da \u0107e se proizvodnja pove\u0107ati za jo\u0161 tri puta do 2050. godine, ukoliko se nastavi ovim tempom.<\/p>\n

Trenutno je registrovano za upotrebu oko 350.000 vrsta hemikalija, od kojih je samo mali deo bezbednosno procenjen. I tako dolazimo do prekora\u010denja granice.<\/p>\n

Planetarne granice<\/h3>\n

Po nau\u010dnom konceptu planetarnih pragova, ima ih devet unutar kojih mo\u017ee da se ozna\u010di granica stabilnog stanja u kojoj se Zemlja nalazi poslednjih 10 hiljada godina, obja\u0161njavaju u Stokholmskom centru za odr\u017eivost (Stockholm Resillience Center)<\/a>. Upravo je na tom institutu grupa nau\u010dnika 2009. godine identifikovala devet klju\u010dnih procesa koji reguli\u0161u stabilnost i otpornost Zemljinog sistema.<\/p>\n

Prekora\u010denje granica pove\u0107ava rizik od nepovratnih promena \u017eivotne sredine<\/p><\/blockquote>\n

\n
\"\"<\/figure>\n
Foto: Planetarne granice (SRC)<\/span><\/div>\n<\/div>\n

„Nau\u010dnici su predlo\u017eili kvantitativne planetarne granice unutar kojih \u010dove\u010danstvo mo\u017ee da nastavi da se razvija i napreduje za generacije koje dolaze. Prekora\u010denje ovih granica pove\u0107ava rizik od generisanja velikih, naglih ili nepovratnih promena \u017eivotne sredine. Okvir planetarnih granica izazvao je ogromno interesovanje u nauci, politici i praksi“, smatraju u centru. Na pomenuti koncept se oslanjaju i ciljevi odr\u017eivog razvoja Ujedinjenih nacija (SDGs).<\/span><\/p>\n

\u010cove\u010danstvo je u pet segmenata prekora\u010dilo planetarne granice<\/p><\/blockquote>\n

Planetarna granica hemijskog zaga\u0111enja je peta za koju nau\u010dnici tvrde da je prekora\u010dena. Granice su pre\u0161li globalno zagrevanje, uni\u0161tavanje divljih stani\u0161ta, gubitak biodiverziteta i prekomerno zaga\u0111enje azotom i fosforom.<\/p>\n

Kiselost okeana, ispu\u0161tanje aerosola u atmosferu, promene u kori\u0161tenju vode i zloupotrebe u kori\u0161tenju zemlji\u0161ta su planetarne granice koje jo\u0161 uvek nisu prekora\u010dile limite, \u0161to ne zna\u010di da nisu me\u0111usobno zavisne od drugih procesa koji naru\u0161avaju ravnote\u017eu.<\/p>\n

Nau\u010dnici predla\u017eu regulaciju<\/h3>\n

Rotacija planete i okretanje oko Sunca \u0107e se nastaviti, ali ekosistemi i ukupna flora i fauna na zemlji nisu u stanju da se oporave dovoljno brzo pred ovim tempom i koli\u010dinom zaga\u0111enja. To bi otprilike zna\u010dilo da je \u010dovek svojim aktivnostima doveo samog sebe i \u017eivi svet na zemlji, na rub propasti. Ili, kako nauka ka\u017ee, prekora\u010dio je planetarne granice.<\/p>\n

Ipak, zaustaviti procese hemijskog zaga\u0111enja je mogu\u0107e, isti\u010de se u studiji. Neophodno je bolje upravljanje rizikom, pra\u0107enje i smanjenje \u0161tetne proizvodnje i osloba\u0111anja hemikalija, kako bi se zaustavilo prekora\u010denje, a zaga\u0111enje vratilo u okvir granica koje ne bi bile potpuno van kontrole.<\/p>\n

Neophodna je regulacija svih procesa vezanih za plastiku i hemikalije<\/p><\/blockquote>\n

Potrebna je i sna\u017ena regulacija svih procesa vezanih za plastiku i hemikalije. Pokrenuta je inicijativa da se oformi me\u0111unarodno nau\u010dno telo<\/a> koje bi pratilo i kontrolisalo proizvodnju i primenu hemikalija i plastike, a time i kontrolisalo zaga\u0111enje. Poput Me\u0111uvladinog panela za klimatske promene (IPCC) za emisije gasova sa efektom staklene ba\u0161te.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Proizvodnja hemikalija se pove\u0107ala 50 puta od 1950, a predvi\u0111anja upozoravaju se da \u0107e se ovim tempom utrostru\u010diti do 2050. godine<\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":45431,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_seopress_titles_title":"Globalno zaga\u0111enje hemikalijama i plastikom izmaklo kontroli - prekora\u010dena planetarna granica","_seopress_titles_desc":"Proizvodnja hemikalija se pove\u0107ala 50 puta od 1950, a predvi\u0111anja upozoravaju se da \u0107e se ovim tempom utrostru\u010diti do 2050. godine.","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"4","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"hemikalije i plastika","_seopress_news_disabled":"","_seopress_video_disabled":"","_seopress_video":[],"_seopress_pro_schemas_manual":[],"_seopress_pro_rich_snippets_disable_all":"","_seopress_pro_rich_snippets_disable":[],"_seopress_pro_schemas":[],"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[6247,4995,1485,5921],"class_list":["post-45426","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zivotna-sredina-i-klima","tag-planetarne-granice","tag-plastika","tag-zagadenje","tag-zivotna-sredina","country-svet"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45426"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45426\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45431"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}