{"id":43114,"date":"2021-11-09T17:00:11","date_gmt":"2021-11-09T16:00:11","guid":{"rendered":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/?p=43114"},"modified":"2021-11-09T17:15:03","modified_gmt":"2021-11-09T16:15:03","slug":"reset-zasto-su-cijene-elektricne-energije-i-prirodnog-gasa-visoke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/reset-zasto-su-cijene-elektricne-energije-i-prirodnog-gasa-visoke\/","title":{"rendered":"RESET: Za\u0161to su cijene elektri\u010dne energije i prirodnog gasa visoke?"},"content":{"rendered":"

Pi\u0161u: Mr Ognjen Markovi\u0107, dipl. ing. el. i Alija Muj\u010dinagi\u0107, dipl. ing. el.<\/em><\/p>\n

\u010cetvorostruko poskupljenje elektri\u010dne energije i dvostruki rast cena prirodnog gasa za samo 12 meseci zaokupljaju pa\u017enju javnosti \u0161irom sveta. U autorskom tekstu o ovoj temi pi\u0161u Alija Muj\u010dinagi\u0107* i Ognjen Markovi\u0107, \u010dlan Upravnog odbora Regionalnog centra za odr\u017eivu energetsku tranziciju (RESET<\/a>), nezavisnog ekspertskog instituta koji okuplja stru\u010dnjake i pripadnike akademske zajednice iz Bosne i Hercegovine.<\/h2>\n
\n
\n
    \n
  • Prosje\u010dna cijena bazne elektri\u010dne energije na Evropskoj berzi (EPEX SPOT) u oktobru 2021. godine dostigla je vrijednost od 157\u00a0 evra za MWh, a za isti mjesec 2020. godine iznosila je 39 evra za MWh.<\/strong><\/li>\n
  • Uslijed deficita i zagu\u0161enja na interkonektivnim vodovima koji povezuju jugoisto\u010dnu Evropu sa centralnom odnosno zapadnom Evropom cijena na ma\u0111arskoj berzi HUPX dostigla je vrijednost od 189\u00a0 evra za MWh u oktobru 2021. godine.<\/strong><\/li>\n
  • Cijene prirodnog gasa su na berzama dostigle vrijednosti od 44 evra za MWh u avgustu do 71 evra za MWh sredinom septembra. U isto vrijeme pro\u0161le godine bile su na nivou 30 evra za MWh.<\/strong><\/li>\n
  • Cijene CO2 su u oktobru 2021. godine dostigle vrijednosti oko 60 evra za tonu \u0161to je oko 30 evra vi\u0161e u odnosu na\u00a0 januar 2021.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n

    Za\u0161to su cijene elektri\u010dne energije i prirodnog gasa u Evropi vi\u0161estruk0 narasle?<\/h3>\n

    U nastavku su prezentovani najva\u017eniji faktori koji su doveli do ove pojave.<\/p>\n

    Prirodni gas kao faktor rasta cijena elektri\u010dne energije:<\/p>\n

      \n
    • Intenziviranje ekonomskih aktivnosti nakon pandemije COVID-19, kao posljedica finansijskih poticaja, imale su za rezultat pove\u0107anu potra\u017enju energenata (prije svega elektri\u010dne energije i prirodnog gasa).<\/li>\n
    • Cijene gasa su klju\u010dni faktor koji uti\u010de na cijene elektri\u010dne energije u ve\u0107ini zemalja EU-a, pa je pove\u0107anje cijena gasa jedan od osnovnih razloga trenutnog pove\u0107anja cijena elektri\u010dne energije.<\/li>\n
    • Pove\u0107ana potra\u017enja za prirodnim gasom de\u0161ava se u okolnostima: (i) smanjena proizvodnja gasa u Evropi, (ii) smanjeni dotoka gasa iz Rusije i nedovoljno napunjenih skladi\u0161ta gasa u Evropi (iii) povoljnije tr\u017ei\u0161te za ukapljeni gas (LNG) u Aziji nego u Evropi tokom ove godine.<\/li>\n<\/ul>\n

      Navedeni faktori uzrokovali su napetost na tr\u017ei\u0161tu zbog pove\u0107ane potra\u017enje i smanjene ponude, te posljedi\u010dno i do rasta cijena gasa.<\/p>\n

        \n
      • Slaba hidrologija i manja proizvodnja elektri\u010dne energije iz vjetroelektrana prouzrokovali su potrebu za pove\u0107anom proizvodnjom elektri\u010dne energije iz gasa i iz uglja.<\/li>\n
      • Pove\u0107ani tro\u0161kovi proizvodnje elektri\u010dne energije iz gasa doveli su do toga da je po\u010detkom ljeta ove godine postalo jeftinije proizvoditi iz uglja, pa \u010dak i sa pove\u0107anim cijenama emisija CO2, \u0161to je dodatno potaklo rast tro\u0161kova proizvodnje elektri\u010dne energije iz uglja i cijena na tr\u017ei\u0161tu.<\/li>\n<\/ul>\n

        Jesu li svi kupci u Evropi kupovali elektri\u010dnu energiju i prirodni gas po novim, visokim cenama?<\/h3>\n
          \n
        • Nisu, jer je zna\u010dajan broj potro\u0161a\u010da\/snabdjeva\u010da imao dugoro\u010dne ugovore sa isporu\u010diocima elektri\u010dne energije i gasa u kojima je definisan jasan odnos u pogledu cijena.<\/li>\n
        • Problem su imali potro\u0161a\u010di\/snabdjeva\u010di koji su se oslanjali ve\u0107im dijelom na kratkoro\u010dna tr\u017ei\u0161ta (cijene u prethodnim godinama na kratkoro\u010dnim tr\u017ei\u0161tima bile povoljnije nego cijene postignute kroz dugoro\u010dne ugovore), pa su morali kupovati nedostaju\u0107e koli\u010dine po ekstremno visokim cijenama.<\/li>\n<\/ul>\n

          Kako \u0107e cijene elektri\u010dne energije i prirodnog gasa u Evropi uticati na cijene u BiH?<\/h3>\n

          Elektri\u010dna energija:<\/strong><\/p>\n

            \n
          • De\u0161avanja na evropskom tr\u017ei\u0161tu elektri\u010dne energije ne bi trebala uticati direktno na cijene elektri\u010dne energije u BiH jer: (i) Proizvo\u0111a\u010di elektri\u010dne energije u BiH ne pla\u0107aju za emisije ugljen dioksida, \u0161to je jednim dijelom uticalo na rast cijena elektri\u010dne energije; (ii) Proizvo\u0111a\u010di elektri\u010dne energije u BiH ne proizvode elektri\u010dnu energiju iz gasa, \u010diji je rast cijena osnovni faktori rasta cijena elektri\u010dne energije u Evropi.<\/li>\n
          • Eventualno pove\u0107anje cijena elektri\u010dne energije u BiH bilo bi opravdano ako bi se izvr\u0161ile promjene koje \u0107e dovesti do toga da cijena proizvedene elektri\u010dne energije u potpunosti odra\u017eava tro\u0161kove proizvodnje (\u0161to trenutno nije slu\u010daj) te zbog pove\u0107anja cijena opreme, repromaterijala i transporta.<\/li>\n
          • Kod odre\u0111ivanja novih cijena elektri\u010dne energije u BiH za doma\u0107e potro\u0161a\u010de treba imati u vidu da se oni sklapaju na du\u017ei period (referenca ne mogu biti cijene na tr\u017ei\u0161tu dan unaprijed), a vidljivo je iz analiza kretanja tr\u017ei\u0161ta u Evropi da \u0107e se cijene gasa i elektri\u010dne energije nakon ove zime u srednjoro\u010dnom periodu stabilizovati na ni\u017eim vrijednostima u odnosu na dana\u0161nje cijene.<\/li>\n<\/ul>\n

            Prirodni gas:<\/strong><\/p>\n

              \n
            • Kako su (vjerovatno) ugovori koje Energoinvest sklapa sa Gazpromom o snabdijevanju gasom tzv. \u201cforward\u201d ugovori na jednu godinu, a gdje se cijena isporuke indeksira u odnosu na naftu (mijenja odre\u0111enim formulama koje u nekim slu\u010dajevima uzimaju u obzir \u0161estomjese\u010dni period za koji se prosjek cijena nafte izra\u010dunava sa vremenskim odmakom od 3 mjeseca ) to je vjerovatno da \u0107e do\u0107i do porasta cijena gasa koji isporu\u010duje Gazprom.<\/li>\n<\/ul>\n

              Da li potro\u0161a\u010dima u BiH prijeti nesta\u0161ica elektri\u010dne energije i prirodnog gasa?<\/h3>\n
                \n
              • Ne prijeti nesta\u0161ica elektri\u010dne energije jer su doma\u0107i izvori za proizvodnju elektri\u010dne energije adekvatni u doglednom periodu. Izuzetak bi bio slu\u010daj prelaska potro\u0161a\u010da prirodnog gasa na kori\u0161tenje elektri\u010dne energije kada bi dio potro\u0161a\u010da mogao imati problema sa kontinuiranim snabdijevanjem elektri\u010dnom energijom.<\/li>\n
              • Ukoliko je ugovor Energoinvesta sa Gazpromom kvalitetan, ne bi trebalo do\u0107i u pitanje snabdijevanje prirodnim gasom, ali vrlo vjerovatno uz pove\u0107ane cijene u narednoj godini zbog vezivanja cijena prirodnog gasa za kretanje cijena nafte. Izuzetak bi bio prekid rada nekog od klju\u010dnih gasovoda u BiH, Srbiji ili Bugarskoj\/Ma\u0111arskoj.<\/li>\n<\/ul>\n

                Kako \u0107e se kretati cijene elektri\u010dne energije i prirodnog gasa u Evropi u narednom periodu, a kako u BiH?<\/h3>\n
                  \n
                • Finansijske institucije i konsultantske ku\u0107e u svijetu procjenjuju da \u0107e poslije zime 2021.\/2022. u narednim godinama do\u0107i do stabilizacije tr\u017ei\u0161ta elektri\u010dnom energijom, ali \u0107e u prosjeku cijene biti vi\u0161e od onih po kojima se trgovalo u periodu 2017.-2020. godina.<\/li>\n<\/ul>\n
                  \n

                  *Ognjen Markovi\u0107 je \u010dlan Upravnog odbora RESET-a i predsjednik Savjetodavnog vije\u0107a.<\/em>
                  \nAlija Muj\u010dinagi\u0107 je uposlenik Dr\u017eavne regulatorne komisije za elektri\u010dnu energiju (DERK). Autor sudjeluje<\/em>
                  \nu projektu kao nezavisni istra\u017eiva\u010d. Gledi\u0161ta koja su ovdje izra\u017eena su samo njegova i ne moraju se podudarati sa<\/em>
                  \nslu\u017ebenim gledi\u0161tima DERK-a.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  Regionalni centar za odr\u017eivu energetsku tranziciju, nezavisni ekspertski institut iz BiH ponudio je odgovor na ovo pitanje iz pera Ognjena Markovi\u0107a i Alije Muj\u010dinagi\u0107a<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":43123,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_seopress_titles_title":"RESET: Za\u0161to su cijene elektri\u010dne energije i prirodnog gasa visoke?","_seopress_titles_desc":"Regionalni centar za odr\u017eivu energetsku tranziciju, nezavisni ekspertski institut iz BiH ponudio je odgovor na ovo pitanje iz pera Ognjena Markovi\u0107a i Alije Muj\u010dinagi\u0107a","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"484","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"RESET","_seopress_news_disabled":"","_seopress_video_disabled":"","_seopress_video":[],"_seopress_pro_schemas_manual":[],"_seopress_pro_rich_snippets_disable_all":"","_seopress_pro_rich_snippets_disable":[],"_seopress_pro_schemas":[],"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[484],"tags":[2056,509,5490,5940,4933,691],"class_list":["post-43114","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-u-fokusu","tag-cena-elektricne-energije","tag-co2","tag-prirodni-gas","tag-reset","tag-termoelektrane","tag-ugalj","country-regioneu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43114"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43114\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43123"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}