{"id":29986,"date":"2020-05-07T01:26:56","date_gmt":"2020-05-06T23:26:56","guid":{"rendered":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/?p=29986"},"modified":"2021-05-14T10:57:02","modified_gmt":"2021-05-14T08:57:02","slug":"ograniceni-prirodni-resursi-za-preambiciozne-ekonomske-ciljeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/ograniceni-prirodni-resursi-za-preambiciozne-ekonomske-ciljeve\/","title":{"rendered":"Ograni\u010deni prirodni resursi za (pre)ambiciozne ekonomske ciljeve"},"content":{"rendered":"

Autor: Danko Kalkan, ekspert za zeleno finansiranje i upravljanje u za\u0161titi \u017eivotne sredine<\/em><\/p>\n

Masovna eksploatacija prirodnih resursa kao podr\u0161ka ekonomskom rastu vodi ka lo\u0161em scenariju. Raspolo\u017eivi resursi se smanjuju i postaju skuplji, a gubitak vrednosti tih resursa, koji je posledica sve kra\u0107eg kori\u0161\u0107enja proizvoda i stvaranja enornmnih koli\u010dina otpada, stvara sve ve\u0107e dru\u0161tvene izazove. Ekonomski sistem mora da funkcioni\u0161e u okviru planetarnih limita.<\/h2>\n

Trenutna kriza podsetila nas je jo\u0161 jednom na me\u0111usobnu zamr\u0161enost i zavisnost ekonomije od mnogih drugih sistema, kao \u0161to su zdravstveni, ekolo\u0161ki i mnogi drugi. U dana\u0161njem svetu, u kojem dominiraju ekonomski ciljevi, \u010deste krize nose sa sobom razaraju\u0107e posledice po dru\u0161tvo, stvaraju\u0107i ga sve manje otpornim na razli\u010dite pretnje. Epidemije, nezaposlenost, lo\u0161i uslovi rada, kao i sve ve\u0107e razlike izme\u0111u bogatih i siroma\u0161nih, samo su neki od dru\u0161tvenih problema u ovom veku.<\/p>\n

Dodatno, svet se suo\u010dava sa ekolo\u0161kom i klimatskom krizom. Prekomerna upotreba resursa, preterana zavisnost od fosilnih izvora energije, zaga\u0111enje vode, vazduha i zemlji\u0161ta, gubitak biodiverziteta i klimatske promene i sl., predstavljaju veliki izazove za uspostavljanje odr\u017eivog razvoja. Pomenuti izazovi name\u0107u potrebu za stvaranjem novog obrasca za odr\u017eivi razvoj.<\/p>\n

Da li je mogu\u0107 ekonomski rast bez pove\u0107ane upotrebe prirodnih resursa?<\/h3>\n

Odr\u017eivi razvoj danas postaje veoma \u010desto upotrebljena fraza od strane kompanija i vlada. A \u0161ta se uop\u0161te podrazumeva pod odr\u017eivim razvojem? U moru definicija naj\u010de\u0161\u0107e kori\u0161\u0107ena je ona koju je iznela Brundtlandova komisija 1987. godine i koja je odr\u017eivi razvoj opisala kao razvoj koji zadovoljava potrebe sada\u0161njih generacija bez uskra\u0107ivanja mogu\u0107nosti za budu\u0107e generacije da zadovolje svoje potrebe. Ova i sve druge definicije nagla\u0161avaju da se u obzir moraju uzeti ekolo\u0161ki i dru\u0161tveni ciljevi, a ne isklju\u010divo ekonomski. Za\u0161to se onda u praksi de\u0161ava da je glavni fokus na ekonomskim rezultatima, a dru\u0161tvene i ekolo\u0161ke posledice se stavljaju u \u201edrugi plan\u201c?<\/p>\n

Glavni cilj kome dana\u0161nje ekonomije te\u017ee jeste stalni rast bruto dru\u0161tvenog proizvoda (BDP). To je ukupna vrednost svih dobara i usluga proizvedenih u toku jedne godine u jednoj zemlji. Savremena ekonomska teorija u\u010di nas da \u0161to se vi\u0161e proizvodi, tj. \u0161to je ve\u0107i rast BDP-a to je bolje za ekonomiju jedne zemlje. Me\u0111utim, jasno je da postizanje ovako definisanog cilja u trenutnoj ekonomskoj paradigmi zahteva sve ve\u0107u upotrebu resursa i da stalnog rasta prakti\u010dno nema bez beskona\u010dne eksploatacije prirode. Dakle, na jednoj strani imamo potrebu za beskona\u010dnim rastom, a na drugoj ograni\u010dene resurse i \u201eumornu\u201c planetu. Kako pomiriti ove dve, na prvi pogled, totalno suprotne strane?<\/p>\n

Me\u0111unarodne organizacije, kao i Evropska unija, smatraju da budu\u0107i rast mo\u017ee postati odr\u017eiv jedino ako se kriva rasta BDP-a i kriva upotrebe resursa razdvoje u pravcima kretanja. Drugim re\u010dima, sve vi\u0161e preovladava mi\u0161ljenje da se pametnom izmenom sada\u0161njih na\u010dina proizvodnje i pru\u017eanja usluga mo\u017ee omogu\u0107iti da \u0107e se ekonomski ciljevi mo\u0107i ostvarivati sa smanjenom upotrebom prirodnih resursa.<\/p>\n

\n
\"Ograniceni<\/figure>\n
Grafikon: Razdvajanje rasta BDP-a i kori\u0161\u0107enja resursa u odnosu na planetarne limite. Prilago\u0111eno prema Kate Raworth, Doughnuts Economics \u2013 Seven Ways to Think Like a 21st-Century Economist, Random House Business Books, London, 2017.<\/span><\/div>\n<\/div>\n

Da bi se sa\u010duvao biodiverzitet i prirodna bogatstva, intenzitet upotrebe resursa mora se smanjivati i krenuti drugim pravcem u odnosu na krivu rasta ekonomije. Sa ciljem postizanja \u017eeljenog odr\u017eivog scenarija, potrebno je menjati ustaljene sisteme proizvodnje koji se baziraju na stalnoj upotrebi prirodnih resursa i ulo\u017eiti zna\u010dajan trud u inovacije i nove poslovne modele. Novi poslovni modeli moraju da koriste resurse na na\u010din koji dovodi do dovoljnog apsolutnog razdvajanja, u kojem se materijali koriste u okviru planetarnih limita. O kakvim se ta\u010dno limitima radi?<\/p>\n

Devet planetarnih limita za odr\u017eivu budu\u0107nost<\/h3>\n

\u0160vedski profesor Johan Rokstrom je 2009. godine poveo tim od 28 me\u0111unarodno priznatih nau\u010dnika sa ciljem da se istra\u017ee 9 procesa koji reguli\u0161u stabilnost i otpornost planete. Ovaj poduhvat je rezultirao u kvantifikovanju planetarnih limita u okviru kojih civilizacija mo\u017ee da se razvija i da obezbedi zdravu budu\u0107nost narednim generacijama. Prekora\u010denje ovih limita uve\u0107ava rizike za pojavu nepovratnih ekolo\u0161kih posledica po planetu.<\/p>\n

\n
\"Ograniceni<\/figure>\n
Grafik: Planetarni limiti<\/a> koji reguli\u0161u stabilnost i otpornost planete<\/span><\/div>\n<\/div>\n

Skala na grafikonu pokazuje promenu u datim kategorijama od 1950. godine do danas, prema nivou rizika (u okvirima limita, zeleno \u2013 bezbedno; zona neizvesnosti, \u017euto \u2013 pove\u0107an rizik; izvan zone neizvesnosti, crveno \u2013 visok rizik). Kvantifikovani planetarni limiti uklju\u010duju klimatske promene, o\u0161te\u0107enje ozonskog omota\u010da, acidifikaciju okeana, biogeohemijske tokove, upotrebu vode, promenu namene zemlji\u0161ta i integritet biosfere. Planetarni limiti nisu jo\u0161 uvek kvantifikovani za nove entitete (hemijske i toksi\u010dne substance) i akumulaciju aerosola.<\/p>\n

U zoni pove\u0107anog rizika trenutno se o\u010dekivano nalaze klimatske promene i promene na\u010dina kori\u0161\u0107enja zemlji\u0161ta. Biogeohemijski procesi azota i fosfora radikalno su promenjeni pod ljudskim delovanjem u industriji i poljoprivredi. Zbog preteranog ili neadekvatnog kori\u0161\u0107enja ovih hemijskih elemenata, oni \u010desto zavr\u0161avaju u vodenim ekosistemima u kojima ugro\u017eavaju normalno funkcinisanje \u017eivog sveta. Stoga je ovaj planetarni limit prema\u0161en u velikoj meri. Pored toga, znatno je prema\u0161en i limit integriteta biosfere.<\/p>\n

Naime, \u010dovek je u poslednjih 50 godina promenio ekosisteme vi\u0161e nego u bilo kom periodu tokom istorije. Najve\u0107i uzroci ovih promena je sve ve\u0107a potra\u017enja za hranom, vodom i prirodnim resursima. Ovo je samo jo\u0161 jedan dokaz o imperativu o\u010duvanja resursa u narednim godinama. Koji je to odr\u017eivi model ekonomije koji zna\u010dajne planetarne procese potencijalno dr\u017ei u granicama limita?<\/p>\n

\n

*Uskoro nastavak<\/a> autorskog teksta koji je za portal Balkan Green Energy News napisao Danko Kalkan.<\/em><\/h4>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Autor: Danko Kalkan, ekspert za zeleno finansiranje i upravljanje u za\u0161titi \u017eivotne sredine Masovna eksploatacija prirodnih resursa kao podr\u0161ka ekonomskom rastu vodi ka lo\u0161em scenariju. Raspolo\u017eivi resursi se smanjuju i postaju skuplji, a gubitak vrednosti tih resursa, koji je posledica sve kra\u0107eg kori\u0161\u0107enja proizvoda i stvaranja enornmnih koli\u010dina otpada, stvara sve ve\u0107e dru\u0161tvene izazove. Ekonomski […]<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":29994,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_seopress_titles_title":"Ograni\u010deni prirodni resursi za (pre)ambiciozne ekonomske ciljeve","_seopress_titles_desc":"Gubitak vrednosti resursa, koji je posledica sve kra\u0107eg kori\u0161\u0107enja proizvoda i stvaranja enornmnih koli\u010dina otpada, stvara sve ve\u0107e dru\u0161tvene izazove.","_seopress_robots_index":"","_seopress_robots_follow":"","_seopress_robots_imageindex":"","_seopress_robots_snippet":"","_seopress_robots_primary_cat":"484","_seopress_robots_breadcrumbs":"","_seopress_robots_freeze_modified_date":"","_seopress_robots_custom_modified_date":"","_seopress_robots_canonical":"","_seopress_social_fb_title":"","_seopress_social_fb_desc":"","_seopress_social_fb_img":"","_seopress_social_fb_img_attachment_id":0,"_seopress_social_fb_img_width":0,"_seopress_social_fb_img_height":0,"_seopress_social_twitter_title":"","_seopress_social_twitter_desc":"","_seopress_social_twitter_img":"","_seopress_social_twitter_img_attachment_id":0,"_seopress_social_twitter_img_width":0,"_seopress_social_twitter_img_height":0,"_seopress_redirections_value":"","_seopress_redirections_enabled":"","_seopress_redirections_enabled_regex":"","_seopress_redirections_logged_status":"","_seopress_redirections_param":"","_seopress_redirections_type":0,"_seopress_analysis_target_kw":"resursi","_seopress_news_disabled":"","_seopress_video_disabled":"","_seopress_video":[],"_seopress_pro_schemas_manual":[],"_seopress_pro_rich_snippets_disable_all":"","_seopress_pro_rich_snippets_disable":[],"_seopress_pro_schemas":[],"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[484,4],"tags":[948,5501,766,647],"class_list":["post-29986","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-u-fokusu","category-zivotna-sredina-i-klima","tag-cirkularna-ekonomija","tag-danko-kalkan","tag-klimatske-promene","tag-obnovljivi-izvori-energije","country-svet"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29986"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29986\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29994"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/balkangreenenergynews.com\/rs\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}